Amber workshops in central Poland during the Roman Period
DOI:
https://doi.org/10.31265/0tqf9d61Keywords:
amber processing, workshops, Roman period, Mazovian Centre of Metallurgy, central Poland, Przeworsk cultureAbstract
Archaeological research conducted since the 1960s in the western Mazovia (central region of Poland), has unveiled an extensive iron production centre from the late pre-Roman and Roman periods, referred to as the Mazovian Centre of Metallurgy. This centre, established by the people of the Przeworsk culture, who inhabited vast areas of southern and central Poland from the 2nd century BC to the midd 5th century AD, indicates a significant scale of local iron production, constituting a crucial aspect of the regional economy. However, iron production was not the only branch of the local economy. Relics of amber workshops have been recorded on several settlements. Within them, remains of all stages of amber processing have been discovered: lumps of raw material, semi-finished and finished products (mainly beads). The presence of amber workshops in the western Mazovia is somewhat surprising, as amber does not occur naturally in this part of Poland. Its influx could have been linked to a long-distance exchange, including iron produced in the region.
References
Andrzejowski, Jacek. 2010. "Te Przeworsk Culture. A Brief Story (for the Foreigners)". In Worlds Apart? Contacts across the Baltic Sea in the Iron Age, edited by Ulla Lund Hansen and Anna Bitner-Wróblewska, 1-52. København/Warszawa: Det Kongelige Nordiske Oldskriftselskab/Państwowe Muzeum Archeologiczne w Warszawie.
Barankiewicz, Barbara. 1959. "Cmentarzysko z okresu rzymskiego w Grodzisku Mazowieckim." Materiały Starożytne V: 191-231.
Bednarczyk, Józef. 2008. "Pracownia obróbki bursztynu w osadzie z okresu rzymskiego w Inowrocławiu, stanowisko 100, woj. kujawsko-pomorskie." In Na pograniczu światów: studia z pradziejów międzymorza bałtyckopontyjskiego ofarowane Profesorowi Aleksandrowi Kośko w 60. rocznicę urodzin, edited by Józef Bednarczyk, Janusz Czebreszuk, Przemysław Makarowicz and Marzena Szmyt, 21-30. Poznań: Wydawnictwo Poznańskie.
Bliujienė, Audronė. 2011. Northern Gold: Amber in Lithuania (c. 100 to c. 1200). East Central and Eastern Europe in the Middle Ages, 450-1450, 18. Leiden: Brill. https://doi.org/10.1163/9789004217355
Cieśliński, Adam. 2016. "Te society of Wielbark culture, AD 1-300." In Te Past Societies. Polish lands from the frst evidence of human presence to the Early Middle Ages. 500BC-500AD, vol. 4, edited by Aleksandra Rzeszotarska-Nowakiewicz, 217-55. Warszawa: Institute of Archaeology and Ethnology, Polish Academy of Sciences.
Čižmářová, Jana. 1996. "Bernstein auf dem keltischen Oppidum Staré Hradisko in Mähren." Arheološkivestnik = Acta archaeologica 47: 173-82.
Cofta-Broniewska, Aleksandra. 1999. "Amber in the Material Culture of the Communities of the Region of Kuiavia during the Roman Period." In Investigations into Amber, edited by Barbara Kosmowska-Ceranowicz and Henryk Paner, 157-75. Gdańsk: Te Archaeological Museum in Gdańsk, Museum of Earth/Polish Academy of Sciences.
Danys-Lasek, Katarzyna, Przemysław Lasek and Tadeusz Morysiński, eds. 2011. Tłuste, gm. Grodzisk Mazowiecki, woj. mazowieckie, stanowisko II (nr kod. aut. 90-91), AZP 58-62. Warszawa (unpublished typescript in archive of Narodowy Instytut Dziedzictwa/National Institute of Cultural Heritage).
Danys-Lasek, Katarzyna, Przemysław Lasek, Tadeusz Morysiński and Adam Waluś. 2011. "Tłuste, st. II, woj. mazowieckie. Badania w latach 2008-2009." Światowit VIII (XLIX)/B 2009-2010: 269-71.
Domaradzka, Sylwia, Bartosz Jóźwiak, Henryk Machajewski and Adam Waluś, eds. 2016. Wielokulturowe stanowisko I w miejscowości Izdebno Kościelne, gmina Grodzisk Mazowiecki. Źródła archeologiczne z badań wykopaliskowych na trasie autostrady A2, odcinek mazowiecki. Światowit Supplement Series M: Via Archaeologica Masoviensis 1. Warszawa: Instytut Archeologii Uniwersytetu Warszawskiego.
Dulęba, Przemysław and Joanna Markiewicz. 2021. "Breslau-Hartlieb Revisited: New Light Cast on the Amber Deposits from the Pre-Roman Iron Age Site of Wrocław-Partynice 1 (Woj. Dolnośląskie / PL)." Archäologisches Korrespondenzblatt 51: 517-45.
Godłowski, Kazimierz. 1970. Te Chronology of the Late Roman and Early Migration Periods in Central Europe. Zeszyty Naukowe Uniwersytetu Jagiellońskiego, CCXVII, Prace Archeologiczne 11. Kraków: Uniwersytet Jagielloński.
Gruszczyńska, Aleksandra. 1984. "Osada z wczesnego okresu wędrówek ludów w Świlczy, woj. Rzeszów." Materiały i Sprawozdania Rzeszowskiego Ośrodka Archeologicznego za lata 1976-1979, edited by Anna Barłowska and Kazimierz Moskwa, 103-29. Rzeszów: Muzeum Okręgowe w Rzeszowie.
Gruszczyńska, Aleksandra. 1999a. "Amber-workers of the fourth and ffth centuries AD from Świlcza near Rzeszów." In Investigations into Amber, edited by Barbara Kosmowska-Ceranowicz and Henryk Paner, 183-94. Gdańsk: Te Archaeological Museum in Gdańsk, Museum of Earth/Polish Academy of Sciences.
Gruszczyńska, Aleksandra. 1999b. "Osada z V wieku w Świlczy na tle osadnictwa w regionie rzeszowskim." In Na granicach antycznego świata. Sytuacja kulturowa w południowo-wschodniej Polsce i regionach sąsiednich w młodszym okresie przedrzymskim i okresie rzymskim, edited by Sylwester Czopek and Andrzej Kokowski, 285-302. Rzeszów: Muzeum Okręgowe w Rzeszowie.
Janiszewski, Robert. 2018. "Before or after? Stratigraphic relations of Iron Age slag-pit furnaces in the Mazovian Centre of Metallurgy." Archeologické rozhledy LXX (3): 381-90. https://doi.org/10.35686/AR.2018.19
Kołacz, Maria. 1992. "Materiały kultury łużyckiej ze stanowiska I w Izdebnie Kościelnym, gm. Grodzisk Mazowiecki." In Studia z archeologii ludów barbarzyńskich z wybrzeża Bałtyku i dorzecza Wisły, edited by Jerzy Okulicz-Kozaryn and Wojciech Nowakowski, 7-19. Barbaricum 2. Warszawa: TOKAWI - AS DRUK.
Kołacz, Maria. 1995. Osada kultury przeworskiej w Izdebnie Kościelnym, stanowisko I, gmina Grodzisk Mazowiecki. Barbaricum 5. Warszawa: Instytut Archeologii Uniwersytetu Warszawskiego.
Kontny, Bartosz. 2016. "Przeworsk culture society and its long-distance contacts, AD 1-350." In Te Past Societies. Polish lands from the frst evidence of human presence to the Early Middle Ages. 500 BC-500 AD, vol. 4, edited by Aleksandra Rzeszotarska-Nowakiewicz, 164-216. Warszawa: Instytut Archeologii i Etnologii Polskiej Akademii Nauk.
Lasek, Przemysław. 2011. "Osadnictwo ludności kultury przeworskiej na stan. II w Tłustym, gm. Grodzisk Mazowiecki." In Tłuste, gm. Grodzisk Mazowiecki, woj. mazowieckie, stanowisko II (nr kod. aut. 90-91), AZP 58-62, edited by Katarzyna Danys-Lasek, Przemysław Lasek and Tadeusz Morysiński, 482-565 (unpublished typescript in archive of Narodowy Instytut Dziedzictwa/National Institut of Cultural Heritage, Warszawa).
Machajewski, Henryk. 2016. "Osada kultury przeworskiej z młodszego okresu rzymskiego oraz wczesnej fazy okresu wędrówek ludów." In Wielokulturowe stanowisko I w miejscowości Izdebno Kościelne, gmina Grodzisk Mazowiecki. Źródła archeologiczne z badań wykopaliskowych na trasie autostrady A2, odcinek mazowiecki, edited by Sylwia Domaradzka, Bartosz Jóźwiak, Henryk Machajewski and Adam Waluś, 207-350. Światowit Supplement Series M: Via Archaeologica Masoviensis 1. Warszawa: Instytut Archeologii Uniwersytetu Warszawskiego.
Makiewicz, Tadeusz. 1996. "Bernstein aus den vorrömischen Eisenzeit und römischen Kaiserzeit in Großpolen." In Kontakte längs der Bernsteinstraße (zwischen Caput Adriae und dem Ostseegebiet) in der Zeit um Christi Geburt, edited by Zenon Woźniak, 65-76. Kraków: Muzeum Archeologiczne w Krakowie.
Makiewicz, Tadeusz and Andrzej Michałowski. 1997. "Pracownia obróbki bursztynu w osadzie kultury przeworskiej w Sosnowcu koło Śremu (woj. poznańskie) na tle porównawczym." Folia Praehistorica Posnaniensia 8: 139-56.
Markiewicz, Joanna. 2023. "Te lords of the Amber Road: amber storage, distribution and processing in the early Iron Age and the La Tène period." Praehistorische Zeitschrift 98 (1): 310-37. https://doi.org/10.1515/pz-2022-2028
Nowakowski, Wojciech. 1997. Das Samland in der römischen Kaiserzeit und seine Verbindungen mit dem römischen Reich und der barbarischen Welt. Marburg/ Warszawa: Vorgeschichtliches Seminar der Phillips-Universität.
Nowothing, Walter. 1936. "Zwei Bernsteinspeicher der Spätlatènezeit bei Breslau-Hartlieb." Nachrichtenblatt für Deutsche Vorzeit 12: 173-75.
Nowothing, Walter. 1937. "Der Bernsteinhandelsplatz von Adam Cieśliński and Marcin Woźniak Breslau-Hartlieb." Altschlesische Blätter 12: 48-51.
Ofermann, Karl Johann. 2023. Bernsteinartefakte in Nordeuropa von der Römischen Kaiserzeit bis zur Germanischen Eisenzeit - Untersuchungen zu Verbreitung, Funktion und Wert für die Rekonstruktion regionaler und überregionaler Austauschmechanismen und Verteilungsmodelle. Doctoral thesis, ChristianAlbrechts-Universität zu Kiel.
Orzechowski, Szymon. 2013. Region żelaza Centra hutnicze kultury przeworskiej. Kielce: Wydawnictwo Uniwersytetu Jana Kochanowskiego.
Przeniosło, Jacek, Tomasz Herbich, Iwona Modrzewska, Krzysztof Misiewicz and Aleksander Jagodziński. 1976. Wyniki i dokumentacja z badań archeologicznogeofzycznych. Temat: Tłuste. Warszawa (unpublished typescript in archive of Wojewódzki Urząd Ochrony Zabytków w Warszawie/Voivodship Heritage Monuments Protection Ofce in Warsaw).
Půlpánová-Reszczyńska, Agnieszka. 2017. "3. Okres rzymski i okres wędrówek ludów." In Wielokulturowe stanowisko nr 1 w Zamiechowie, powiat jarosławski, edited by Agnieszka Půlpánová-Reszczyńska, Sławomir Kadrow and Monika Bober, 62-129. Via Archaeologica Ressoviensia XIII. Rzeszów: Fundacja Rzeszowskiego Ośrodka Archeologicznego.
Reszczyńska, Agnieszka, Joanna Rogóż, Danuta Makowicz-Poliszot and Teresa Tomek. 2013. "A unique double burial from a Przeworsk Culture settlement context at Zamiechów, site 1, województwo podkarpackie." Acta Archaeologica Carpathica 48: 135-70.
Schuster, Jan. 2016. "Te Świlcza Hoard. An Extraneous 5th Century AD Complex from the Northern Carpathian Foreland." Wiadomości Archeologiczne LXVII: 227-63.
Schuster, Jan. 2020. "Dom to nie tylko dach i cztery ściany… O budownictwie w późnej starożytności w Europie Północnej i Środkowej ze szczególnym uwzględnieniem ziem polskich." Wiadomości Archeologiczne LXXI: 3-159.
Seger, Hans. 1931. "Der Bernsteinfund aus Hartlieb bei Breslau." Altschlesien 3: 171-84.
Tempelmann-Mączyńska, Magdalena. 1985. Die Perlen der römischen Kaiserzeit und der frühen Phase der Völkerwanderungszeit im mitteleuropäischen Barbaricum. Mainz: Philipp von Zabern.
Waluś, Adam. 1976. Sprawozdanie z badań ratowniczych na osadzie z okresu wpływów rzymskich w miejscowości Tłuste, st. 1, gm. Grodzisk Mazowiecki, przeprowadzonych w dniach od 31.08 do 18.10.1976 r. (unpublished typescript in archive of Wojewódzki Urząd Ochrony Zabytków w Warszawie/Voivodship Heritage Monuments Protection Ofce in Warsaw).
Waluś, Adam. 1977. "Tłuste, gm. Grodzisk Mazowiecki, woj. warszawskie." Informator Archeologiczny. Badania - Rok 1976, 162-63. Warszawa: Ośrodek Dokumentacji Zabytków w Warszawie.
Waluś, Adam. 1980. "Regów, gm. Baranów, woj. skierniewickie. Stanowisko 2." Informator Archeologiczny. Badania - Rok 1979, 267-68. Warszawa: Ośrodek Dokumentacji Zabytków w Warszawie.
Wielowiejski, Jerzy. 1987. "Depositi dell'ambra sul territorio tra la parte media del Danubio e il Mar Baltico dal I secolo A.C. al V secolo D.C." Archaeologia Polona 25/26: 75-84.
Wielowiejski, Przemysław. 1990. "Skarb bursztynu z późnego okresu rzymskiego odkryty w miejscowości Basonia, woj. lubelskie." Prace Muzeum Ziemi 41: 101-34.
Wielowiejski, Przemysław. 1991. "Pracownie obróbki bursztynu z okresu wpływów rzymskich na obszarze kultury przeworskiej." Kwartalnik Historii Kultury Materialnej XXXIX/3: 317-61.
Wielowiejski, Przemysław. 1996. "Bernstein in der Przeworsk-Kultur." Bericht der Römisch-Germanischen Kommission 77: 215-342.
Wielowiejski, Przemysław. 1997. "Ślady obróbki bursztynu w osadzie kultury przeworskiej w Sosnowcu, gm. Śrem, woj. poznańskie." Folia Praehistorica Posnaniensia 8: 157-72.
Wielowiejski, Jerzy and Przemysław Wielowiejski. 1995. "Unikatowe naśladownictwo części rzymskiego naczynia brązowego w bursztynie z miejscowości Tłuste, woj. warszawskie." In Nunc de Suebis dicendum est... Studia archaeologica et historica Georgii Kolendo ab amici et discipuli dicata, edited by Aleksander Bursche, Mariusz Mielczarek and Wojciech Nowakowski, 257-60. Warszawa: Instytut Archeologii Uniwersytetu Warszawskiego.
Wiśniewski, Michał and Leszek Kotlewski. 2013. Archeologia Autostrady. Badania archeologiczne w pasie budowy Autostrady A1 w granicach województwa kujawsko-pomorskiego. Katalog zabytków. Bydgoszcz: Generalna Dyrekcja Dróg Krajowych i Autostrad Oddział w Bydgoszczy.
Woyda, Stefan. 2002. "Mazowieckie Centrum Metalurgiczne z młodszego okresu przedrzymskiego i okresu wpływów rzymskich." In Hutnictwo świętokrzyskie oraz inne centra i ośrodki metalurgii żelaza na ziemiach polskich, edited by Szymon Orzechowski, 121-54. Kielce: Świętokrzyskie Stowarzyszenie Dziedzictwa Przemysłowego.
Woyda, Stefan. 2005. "Równina Błońska u schyłku doby starożytnej. Centrum metalurgiczne." In Problemy przeszłości Mazowsza i Podlasia, edited by Marek Dulinicz,129-66. Warszawa: Archeologia Mazowsza i Podlasia: Studia i Materiały III. Instytut Archeologii i Etnologii Polskiej Akademii Nauk.
Downloads
Published
Issue
Section
License
Copyright (c) 2026 Adam Cieśliński, Marcin Woźniak
This work is licensed under a Creative Commons Attribution 4.0 International License.